Akademik çalışma, Cizre’nin unutulan muhaddislerini ortaya çıkardı

Yüksek lisans çalışmasında Cizreli muhaddisleri araştıran Din Kültürü Öğretmeni İsmail Şen, Cizre’de doğan ya da Cizre’ye gelerek burada ilim tahsil eden ve eser veren 29 muhaddisi ortaya çıkardı.

Din Kültürü Öğretmeni İsmail Şen, yüksek lisans sürecini memleketinin ilmî geçmişine adadı. 3 yılını hadis alanındaki çalışmalara ayırdığını anlatan Şen, kitabını Cizreli muhaddisler üzerine yaptığını söyledi.

Cudi Dağı’nın Cizre’de bulunması ve şehrin İpek Yolu üzerinde yer almasının, bölgenin bir dönem büyük bir ilim merkezi olduğunu anlamasını sağladığını belirten Şen, bu nedenle Cizre’de hadis alanında çalışma yapmaya karar verdiğini ifade etti

Cizre’nin tarihte unutulan muhaddislerini gün yüzüne çıkaran Şen, yüksek lisans tezini kitap haline getirerek Hicri 4 ile 8'inci yüzyılları arasında yaşayan 29 ismi tespit etti. Aralarında kadın muhaddislerin de bulunduğu isimler, Cizre’nin hadis ilmindeki yerini gözler önüne serdi.

"Cizre halkı, 639 yılında çok erken bir dönemde İslamiyet'i benimsemiştir"

Kitabında Cizre'de ilim tahsil eden 29 muhaddis olduğunu aktaran Cizre muhaddisleri kitap yazarı Şen, "Son 3 yıl kendimi yüksek lisansa verdim ve yüksek lisansımda hadis alanında çalışmalar yaptım. Yüksek lisans tezimi Cizreli muhaddisler üzerine yaptım. Cudi Dağı'nın burada olması, İpek Yolu üzerinde olması, şehrin zamanında büyük bir ilim merkezi olduğunu anlamamı sağladı. Haliyle Cizre üzerine hadis alanında çalışma yapmaya karar verdim. Çalışmamı yaptığımda birçok kişinin bilmediği, değinmediği, benim tespit ettiğim kadarıyla hadis alanında çalışma yapmış 29 muhaddis var. Bunlar arasında bayan muhaddisler de bulunmaktadır. Hazreti Muhammed döneminde Cudi Dağı'nın nerede olduğu biliniyordu. Hazreti Ebubekir döneminde bölge ile ilişkiler ticaret temelliydi. Daha sonra Hazreti Ömer döneminde Caban el-Kürdi ve oğlu Meymun bin Kürdi'nin bölgeye yaptığı ticari seferler sayesinde Cizre bölgesinde İslamiyet tanıtıldı. Romalıların ve Sasanilerin baskısından sıkılan bölge halkı, İslamiyet'in güzel yönünü görmüş ve 639 yılında çok erken bir dönemde İslamiyet'i benimsemiştir." diye konuştu.

 "Bölge sadece küçük bir eğitim alanı değil, büyük bir ilim ağıdır; bir kampüs gibi düşünülebilir"

Cizreli muhaddislerin İslam alemine önemli eserler bıraktığını aktaran yazar Şen, "yaklaşık olarak kitabımda 29 muhaddis yer alıyor. Hiç kimsenin anmadığı, Cizre ile bağlantısı daha önce kurulmamış muhaddislere değindim. Hatta kadın muhaddisler de vardır. Anlaşılıyor ki bölge sadece küçük bir eğitim alanı değil, büyük bir ilim ağıdır; bir kampüs gibi düşünülebilir. Çünkü bölgede 10'a yakın medrese bulunmaktadır. Özellikle Tahir el-Kayserani, Ömer es-Silafi gibi dönemin önde gelen muhaddislerinin bu bölgeye gelmesi, Cizre'nin büyük bir hadis bilgisine sahip olduğunu göstermektedir. Eserimde yer verdiğim alimlerden bazıları: Ömer Hıdır es-Semani, Yusuf el-Cezerî, İsmail Ebi Bekir el-Cezerî, Muhammed bin Yahya Yeyiş el-Cezerî, Ayşe binti Muhammed el-Cezerî, Ayşe binti Muhammed bin Yahya el-Cezerî, İbnü Nedâ el-Cezerî, Ahmed bin Yahya el-Cezerî ve daha niceleri.  Beni en çok şaşırtan durumlardan biri Cizre'de ilim ailelerinin varlığıdır. İlmi bir geleneğin kuşaklar boyunca burada yaşatılmasıdır. İbnü Nesir ailesi, Meşhüdîn ailesi, İbn Vehbân ailesi ve İbn Nedâ ailesi. Bu aileler kendi evlerini adeta medreseye çevirmiş hem kendi çocuklarına hem de dışardan gelenlere hadis ve diğer ilimleri öğretmişlerdir.  İbnü'l-Esir ailesi de bilinen bir ilim ailesidir; Mecdüddin İbnü'l-Esir'in hadis alanındaki çalışmaları Arap dünyasında da tanınmaktadır. Meşhur kıraat alimi Ebulheyr Muhammed bin Ali Yusuf el-Cezerî'nin de kendisinin ve çocuklarının hadis ve birçok alanda kaleme aldığı eserler bulunmaktadır. Ancak birçok eser sadece "Cizrî / Cezerî" künyesiyle kayda geçtiğinden, Cizre'ye ait olduğu tam olarak araştırılmamıştır." diye konuştu.

Yazar Şen, kitabını yazarken hicri 4 ile 8'inci yılları ele aldığını ifade ederek, "Kitabımda Hicri 4. asırdan başlayarak 8. asra kadar olan dönemi ele aldım. Bu dönemde Cizre'de hüküm süren devletlerin siyasi tarihini, ardından bu asırlarda yaşamış alimleri ve muhaddisleri inceledim. Beni en çok şaşırtan konulardan biri de Beşnevi bölgesinde yaşayan Kürtlerin Şii olmasıdır. Bölgenin merkezinde yaşayan Kürtler Sünni iken, onlara yakın Finik Kalesi civarında yaşayan Beşnevi Kürtleri 12 İmam mezhebine mensuptur ve kendi aralarında yetişmiş değerli din alimleri bulunmaktadır. Bu durum beni gerçekten çok şaşırtan noktalardan biri olmuştur. " dedi.

"Peygamberimizin mübarek sözleri 639 yılından bugüne kadar bu topraklarda duyulmaya, öğrenilmeye ve yaşatılmaya devam ediyor"

Cizre muhaddislerinin köklü bir geleneğe dayandıklarını ifade eden Şen, "Cizre'nin ilmi mirasının yaşatılabilmesi için geçmişte yaşamış olan alimleri iyi bilmemiz gerekiyor. Cizre'nin medrese tarihini, Cizre'ye gelmiş, uğramış, burada eser vermiş olan alimleri tanımak zorundayız. Bunları iyi bildikten sonra sistematik olarak sempozyumlarla Cizre'nin ilmi birikimini ve hayatını insanlara tanıttığımızda, bu mirasın gündelik hayatın bir parçası haline gelip yaşanılır olacağını göreceğiz, inşallah. Cizre'de muhaddislerin geleneği çok köklüdür; hadislerin ilk okunduğu, öğretildiği yerlerden biri de şu an bulunduğumuz Cizre Ulu Camii'dir. Aynı zamanda burada Kadı Cemalettin Medresesi bulunmaktaydı. Bu medresenin muhaddislerin kaldığı, hadis ilminin öğretildiği bir merkez olduğunu elimizde bulunan belgelerle teyit ediyoruz. 639 yılında İslamiyet'in Cizre bölgesine teşrif etmesiyle şereflendirilmesinden bu yana, hadis ilmi burada kesintisiz olarak yaşatılıyor. Peygamberimizin mübarek sözleri o günden bugüne kadar bu topraklarda duyulmaya, öğrenilmeye ve yaşatılmaya devam ediyor." dedi. (İLKHA)