Türkiye'de özellikle Güneydoğu Anadolu'dan Karadeniz, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerine göç eden mevsimlik tarım işçileri, tarımsal üretimin sürdürülmesinde kritik bir rol üstleniyor. Ancak çalışma yaşamları çoğu zaman düşük ücretler, kayıt dışı istihdam ve iş güvenliği eksiklikleriyle şekilleniyor. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), mevsimlik tarım işçiliğinin yoksulluk, kayıt dışılık ve zorunlu göç gibi yapısal sorunlarla iç içe olduğunu vurguluyor.

Sektörde çalışanların önemli bir kısmı yılın yalnızca belirli dönemlerinde gelir elde edebildiği için ekonomik kırılganlık yüksek seyrediyor. Tarım sektörü, gelir düzeyi bakımından Türkiye'nin en düşük gelir gruplarından biri olmaya devam ediyor.

Barınma ve ulaşım koşulları nasıl?

Mevsimlik işçilerin en sık dile getirdiği sorunların başında barınma geliyor. Birçok bölgede işçiler, elektrik, temiz su, kanalizasyon ve sağlık hizmetlerine erişimin sınırlı olduğu geçici çadır alanlarında yaşamlarını sürdürüyor. Özellikle aşırı sıcaklar, yağışlar ve doğal afetler çadırlarda yaşayan aileleri doğrudan etkiliyor. Son yıllarda bazı bölgelerde geçici yerleşim alanlarının altyapısının iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılsa da sorunların tamamen çözülemediği belirtiliyor.

Ulaşım da önemli bir risk alanı olarak öne çıkıyor. İşçilerin bir kısmı çalışma bölgelerine uzun yolculuklarla ve kalabalık araçlarla taşınıyor. Uzmanlar, tarım işçilerinin taşınmasında güvenlik standartlarının yükseltilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

Sosyal güvenceleri yeterli mi?

Mevsimlik işçilerin önemli bir bölümü kayıt dışı çalıştığı için sosyal güvenlik sistemine düzenli olarak dahil olamıyor. Bu durum emeklilik hakkı, sağlık hizmetlerine erişim ve iş kazalarına karşı koruma gibi temel hakların kullanımını zorlaştırıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile ilgili kurumlar son yıllarda kayıtlı istihdamın artırılmasına yönelik projeler yürütse de sosyal güvence sorunu sektörün temel problemlerinden biri olmayı sürdürüyor.

Kayıt dışı çalışma aynı zamanda işçilerin ücret, çalışma süresi ve iş sağlığı-güvenliği konularında hak arama imkanlarını da sınırlandırıyor.

Çocuk işçiliği riski devam ediyor

Uzmanların en fazla dikkat çektiği konuların başında çocuk işçiliği geliyor. Mevsimlik göç nedeniyle ailelerin çocuklarını da çalışma bölgelerine götürmesi, eğitimden kopma ve çocukların tarımsal işlerde çalıştırılması riskini artırıyor. ILO tarafından yürütülen projelerde, çocuk işçiliğinin yoksulluk, kayıt dışılık ve mevsimlik tarım göçüyle doğrudan ilişkili olduğu vurgulanıyor.

Yetkililer, çocukların eğitimden uzaklaşmaması için geçici eğitim merkezleri, mobil eğitim hizmetleri ve sosyal destek programlarının önemine işaret ediyor. Çocuk işçiliğiyle mücadele kapsamında yürütülen projeler sürse de riskin tamamen ortadan kalkmadığı belirtiliyor.

Çözüm için hangi politikalar uygulanmalı?

Uzmanlar ve ilgili kurumlar, sorunun yalnızca tarım sektörüyle sınırlı olmadığını, sosyal politika boyutuyla ele alınması gerektiğini vurguluyor. Çözüm önerileri arasında mevsimlik işçiler için kalıcı ve insani yaşam alanlarının oluşturulması, temiz su ve sağlık hizmetlerine erişimin güçlendirilmesi, kayıtlı istihdamın teşvik edilmesi ve denetimlerin artırılması yer alıyor.

Bunun yanında çocukların eğitimden kopmasını önleyecek sosyal destek programlarının yaygınlaştırılması, mobil okul ve kreş uygulamalarının artırılması, tarım aracılarının daha sık denetlenmesi ve sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi öneriliyor. ILO'nun son değerlendirmelerinde de sosyal koruma, eğitim erişimi ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi temel öncelikler arasında gösteriliyor.

Türkiye'nin tarımsal üretiminde önemli bir yere sahip olan mevsimlik işçilerin yaşam ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi, yalnızca bir çalışma hayatı meselesi değil; aynı zamanda sosyal adalet, çocuk hakları ve kırsal kalkınma açısından da kritik önem taşıyor. Mevcut projeler ve destek programları olumlu adımlar olarak değerlendirilse de uzmanlar, kalıcı çözümler için daha kapsamlı ve sürdürülebilir politikaların hayata geçirilmesi gerektiği görüşünde birleşiyor. (İLKHA)